GMINA STRYSZAWA

Już wkrótce po raz kolejny Stryszawa stanie się stolicą tradycyjnej drewnianej zabawki. Święto Zabawki Ludowej od lat przypomina mieszkańcom i turystom, jak wyjątkową tradycją może pochwalić się nasz region. To właśnie tutaj, w żywiecko-suskim ośrodku zabawkarskim, od pokoleń powstają kolorowe koniki, ptaszki i ruchome klepoki, które stały się symbolem lokalnego folkloru i beskidzkiego rzemiosła.

Stryszawa i okoliczne miejscowości (Lachowice, Kuków, Kurów, Koszarawa, Pewel Wielka, Przyborów, Kocoń) należą do jednego z najstarszych i najbardziej znanych ośrodków zabawkarstwa ludowego w Polsce. Oprócz niego funkcjonowały także ośrodki myślenicki, krakowski, kielecki czy rzeszowski, jednak to właśnie żywiecko-suski ośrodek przez lata zdobył szczególne uznanie.

Historia drewnianej zabawki w naszym regionie sięga pierwszej połowy XIX wieku. Początkowo zabawki były jedynie dodatkiem do innych wyrobów drewnianych wykonywanych przez miejscowych rzemieślników. Z czasem jednak ich sprzedaż zaczęła przynosić coraz większy dochód, a zabawkarstwo stało się samodzielnym zajęciem wielu rodzin.

To właśnie rodzinny charakter tej pracy był jednym z fundamentów miejscowej tradycji. Każdy domownik miał swoje zadanie: jedni strugali drewno, inni wycinali elementy, jeszcze inni zajmowali się ryzowaniem i malowaniem gotowych zabawek. Dzięki temu wiedza i umiejętności były przekazywane z pokolenia na pokolenie, a tradycja ta przetrwała do dziś.

Najstarsze zabawki wykonywane w regionie były proste i często niemalowane. Dopiero z biegiem czasu zaczęto je ozdabiać żywymi kolorami i charakterystycznymi wzorami. Wśród najstarszych wzorów można wymienić bryczki z konikami zwane „karetkami”, kołyski określane jako „kolybki”, grzechotki nazywane „scyrkowkami” czy drewniane taczki.

Szczególne miejsce w żywiecko-suskim zabawkarstwie zajmowały motywy zwierzęce. Drewniane koniki, koguciki, ptaszki czy ruchome „klepoki” inspirowane były otaczającą przyrodą i codziennym życiem mieszkańców Beskidów. Na początku XX wieku ogromną popularność zdobyły właśnie kolorowe ptaszki wykonywane w Stryszawie, a w okresie międzywojennym pojawiły się także koniki na podstawkach, wozy drabiniaste oraz ruchome zabawki poruszające skrzydełkami.

Wraz z rozwojem handlu lokalne zabawki zaczęły trafiać daleko poza region. Początkowo sprzedawali je sami twórcy na targach i jarmarkach, później handel przejęli pośrednicy. Po II wojnie światowej ogromną rolę w promocji beskidzkiej zabawki odegrała między innymi Cepelia, dzięki której kolorowe wyroby ze Stryszawy docierały do wielu miejsc w całej Polsce.

Dziś zabawkarstwo to nie tylko rzemiosło, ale również ważna część kulturowej tożsamości regionu. Żywiecko-suskie zabawkarstwo zostało wpisane na Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego, a złożony został również wniosek o wpis tradycyjnego zabawkarstwa drewnianego na listę UNESCO. To ogromna szansa na jeszcze większą promocję naszej lokalnej tradycji w kraju i na świecie.

Nieprzerwanie ważną rolę w podtrzymywaniu tej tradycji odgrywa Święto Zabawki Ludowej organizowane w Stryszawie. Wydarzenie przyciąga twórców ludowych, mieszkańców i turystów, przypominając o bogactwie regionalnej kultury i rękodzieła. Tegoroczna impreza odbędzie się w dniach 5-7 czerwca.

W tym roku impreza została objęta patronatem Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Marszałka Województwa Małopolskiego oraz Wójta Gminy Stryszawa. Święto Zabawki ponownie znalazło się również w gronie wydarzeń promowanych przez Województwo Małopolskie jako „Wizytówka Małopolski”. To program obejmujący najważniejsze wydarzenia kulturalne regionu, które promują lokalne dziedzictwo, tradycję i folklor. Dla Stryszawy to kolejne potwierdzenie, że drewniana zabawka pozostaje jednym z pięknych symboli Małopolski.

Patronat honorowy:
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Łukasz Smółka - Marszałek Województwa Małopolskiego
Rafał Lasek - Wójt Gminy Stryszawa

Patronat medialny:
Radio Kraków
beskidzka24.pl
Małopolska Kronika Beskidzka
sucha24.pl
powiatsuski24.pl
tuzywiec.pl

PARTNER GŁÓWNY PRZEDSIĘWZIĘCIA:

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego 
pochodzących z Funduszu Promocji Kultury - państwowego funduszu celowego.